Na egzamin ósmoklasisty z polskiego w 2027 r. trzeba znać 11 książek (5 z klas IV-VI i 6 z klas VII-VIII) oraz krótkie utwory i fragmenty z klas VII-VIII. Poniżej masz streszczenia wszystkich 11 książek, ściągę z krótkich utworów i plan szybkiej powtórki. Pełną listę CKE z uwagami i z utworami, do których wolno się odwołać, znajdziesz we wpisie lektury obowiązkowe na egzamin ósmoklasisty: pełna lista CKE.
Lista lektur wynika z podstawy programowej (rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r.), a CKE (Centralna Komisja Egzaminacyjna) podaje ją w Informatorze o egzaminie i drukuje na początku arkusza. W 2027 r. ważna jest jedna zmiana: zadania mogą sprawdzać znajomość całych książek z klas IV-VI, a nie tylko fragmentu wydrukowanego w arkuszu. Dlatego samo przeczytanie streszczenia to dopiero początek: trzeba jeszcze pamiętać konkretne sceny, bohaterów i problemy każdej lektury.
Najważniejsze informacje o lekturach na egzamin ósmoklasisty 2027
Przed powtórką zapamiętaj trzy rzeczy: lista obejmuje 11 książek oraz krótkie utwory i fragmenty z klas VII-VIII, w 2027 r. książki z klas IV-VI mogą być sprawdzane w całości, a w zadaniach liczy się konkretna sytuacja z lektury, nie samo streszczenie.
- Na egzaminie obowiązuje 11 lektur książkowych (5 z klas IV-VI i 6 z klas VII-VIII) oraz krótkie utwory i fragmenty z klas VII-VIII: Kochanowskiego, Mickiewicza, Mrożka, Sienkiewicza i Żeromskiego.
- Wyjątek, według którego zadania o lekturach z klas IV-VI dotyczyły tylko fragmentu zamieszczonego w arkuszu, obejmował wyłącznie lata szkolne 2024/2025 i 2025/2026. W 2027 r. warto znać te książki w całości.
- Lektury z klas VII-VIII trzeba znać w całości: pytania mogą dotyczyć dowolnej sceny, postaci czy wątku. Wyjątki to „Pan Tadeusz” (w części I tylko księgi I, II, IV, X, XI i XII) oraz „Quo vadis” i „Syzyfowe prace”, które obowiązują we fragmentach.
- Krótkie utwory z klas VII-VIII, np. treny VII i VIII Kochanowskiego, „Świtezianka” i „Reduta Ordona” Mickiewicza, są na liście lektur, więc zadania mogą dotyczyć ich treści.
- Najwyżej punktowane zadanie to wypracowanie (20 z 45 punktów). Jeśli nie odwołasz się w nim do treści lektury obowiązkowej wskazanej w poleceniu, cała praca dostaje 0 punktów.
- Streszczenie pomaga uporządkować wiedzę, ale samo przywołanie imienia bohatera nie wystarczy: w zadaniach i w wypracowaniu trzeba użyć konkretnej sytuacji z utworu.
- W arkuszach z 2025 i 2026 r. fragmenty lektur pochodziły z „Chłopców z Placu Broni”, „Małego Księcia” i „Kamieni na szaniec”, a „Mały Książę” był tematem zadań w obu latach.
Lektury z klas IV-VI: streszczenia i co powtórzyć w 2027 r.
Z klas IV-VI obowiązuje pięć książek i w 2027 r. warto znać je w całości, bo wyjątek „tylko fragment z arkusza” obejmował wyłącznie egzaminy w 2025 i 2026 r. Czytałeś je kilka lat temu, więc zacznij od przypomnienia przebiegu wydarzeń i głównych bohaterów.
„Akademia Pana Kleksa”: Jan Brzechwa
Powieść opowiada o niezwykłej szkole prowadzonej przez pana Ambrożego Kleksa. Narratorem jest jej uczeń, Adaś Niezgódka, a do akademii przyjmowani są tylko chłopcy, których imiona zaczynają się na literę A.
Pan Kleks potrafi rzeczy niemożliwe, a lekcje w akademii w niczym nie przypominają zwykłej szkoły. Przez furtki w murze parku uczniowie trafiają do świata baśni, a gadający szpak Mateusz okazuje się zaczarowanym królewiczem. Zagrożeniem dla szkoły jest Alojzy Bąbel: mechaniczna lalka, którą zbudował fryzjer Filip i przyprowadził do akademii jako ucznia.
Powtarzając, zwróć uwagę na elementy fantastyczne, kontrast między panem Kleksem a Alojzym i rolę wyobraźni w świecie dziecka. W 2027 r. zadanie może dotyczyć całej książki, więc przypomnij sobie także zakończenie historii akademii.
„Kajko i Kokosz. Szkoła latania”: Janusz Christa
Komiks przedstawia przygody dwóch słowiańskich wojów, sprytnego Kajka i silnego Kokosza, którzy bronią grodu Mirmiłowo przed Zbójcerzami Hegemona. W „Szkole latania” bohaterowie zmagają się z marzeniem o locie.
Janusz Christa stworzył humorystyczny świat inspirowany czasami dawnych Słowian. Zbójcerze to parodia zakonu rycerskiego (ich nazwa łączy słowa „zbój” i „rycerz”). Forma komiksu wymaga umiejętności czytania kadrów, dymków i relacji między tekstem a obrazem. To jedyny komiks na liście lektur; w sprawozdaniu z egzaminu w 2026 r. CKE wymienia Kajka i Kokosza wśród bohaterów, po których sięgali uczniowie piszący opowiadanie.
„Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa”: C.S. Lewis
Czworo rodzeństwa Pevensie (Piotr, Zuzanna, Edmund i Łucja) przechodzi przez starą szafę do Narnii, krainy skutej wieczną zimą przez Białą Czarownicę. Dzieci pomagają lwu Aslanowi pokonać Czarownicę i przywrócić Narnii wiosnę.
Clive Staples Lewis napisał powieść z wyraźną symboliką: Aslan oddaje życie za Edmunda i powraca do życia, co nawiązuje do motywów biblijnych. Edmund przechodzi przemianę od zdrajcy do dzielnego króla, co stanowi jeden z głównych wątków dojrzewania. Powtarzając, zwróć uwagę na alegorię, motyw walki dobra ze złem i przemianę bohatera.
„Chłopcy z Placu Broni”: Ferenc Molnár
Powieść węgierskiego pisarza rozgrywa się w Budapeszcie i opowiada o sporze dwóch grup chłopców o Plac Broni, niezabudowany plac, na którym się bawią. Centralną postacią jest Nemeczek (w niektórych wydaniach Nemecsek), najmniejszy w drużynie Boki i jej jedyny szeregowiec, który ciężko choruje i umiera po zwycięskiej bitwie.
Rywalami chłopców z Placu Broni są Czerwone Koszule pod wodzą Feriego Acza. Nemeczek kilka razy ląduje w zimnej wodzie, ale mimo gorączki przychodzi na bitwę i pokazuje, że odwaga nie zależy od stopnia ani od siły. Ważny jest też Gereb, który zdradza kolegów, a potem próbuje naprawić swój błąd. Główne tematy to honor, przyjaźń, poświęcenie i lojalność wobec grupy. Molnár pokazuje też bezwzględność dorosłego świata: plac, o który walczyli chłopcy, i tak ma zostać zabudowany. W 2025 r. fragment tej powieści otwierał arkusz egzaminacyjny (zadania 1-6).
„Hobbit, czyli tam i z powrotem”: J.R.R. Tolkien
Bilbo Baggins, spokojny i lubiący wygody hobbit, wyrusza z czarodziejem Gandalfem i trzynastoma krasnoludami pod wodzą Thorina Dębowej Tarczy po skarb strzeżony przez smoka Smauga. Podróż zmienia go z domatora w odważnego bohatera.
J.R.R. Tolkien stworzył klasyczną opowieść o podróży bohatera, schemacie fabularnym, w którym bohater opuszcza znany świat, przechodzi próby i wraca odmieniony. Bilbo znajduje Pierścień (ten sam, który pojawi się we „Władcy Pierścieni”), wygrywa z Gollumem pojedynek na zagadki, ratuje krasnoludy z niewoli i próbuje zapobiec wojnie o skarb. Smoka zabija Bard z Miasta na Jeziorze, a spór o złoto kończy się Bitwą Pięciu Armii, po której umiera Thorin. W Informatorze CKE jest przykładowe zadanie, które wymaga znajomości całej książki: trzeba uzasadnić, że postawy Bilba i jego towarzyszy są rycerskie.
Lektury z klas VII-VIII: streszczenia do szybkiej powtórki
Sześć książek z klas VII-VIII trzeba znać w całości: zadania mogą dotyczyć dowolnego fragmentu, postaci czy motywu. Poniższe streszczenia pomagają uporządkować wiedzę, ale nie zastąpią lektury.
„Opowieść wigilijna”: Charles Dickens
Ebenezer Scrooge, skąpy londyński kupiec, w noc wigilijną spotyka ducha swojego zmarłego wspólnika, Jakuba Marleya, a potem trzy duchy: Przeszłych, Obecnych i Przyszłych Świąt Bożego Narodzenia. Każdy z nich pokazuje mu skutki jego postawy wobec ludzi i pieniędzy.
Dickens napisał tę opowieść w jako krytykę chciwości i obojętności wobec biednych. Scrooge przechodzi klasyczną przemianę: od bezwzględnego skąpca do hojnego człowieka. Ważne postacie poboczne to Bob Cratchit, biedny, ale pełen godności pracownik Scrooge’a, i jego chory syn Tiny Tim. Powtarzając, zwróć uwagę na motyw przemiany, rolę fantastyki w realistycznej opowieści i krytykę chciwości. W 2025 r. karty z duchem w łańcuchach i cmentarzem można było w jednym z zadań połączyć właśnie z tą lekturą.
„Zemsta”: Aleksander Fredro
Komedia w czterech aktach rozgrywa się w zamku podzielonym na dwie części. Cześnik Raptusiewicz i Rejent Milczek toczą spór o mur graniczny, a tymczasem synowica Cześnika, Klara, i syn Rejenta, Wacław, potajemnie się kochają.
Aleksander Fredro oparł fabułę na autentycznym sporze sąsiedzkim. „Zemsta” to komedia intrygi i komedia charakterów jednocześnie: Cześnik jest porywczy i głośny, a Rejent podstępny i pozornie pokorny. Komizmu dodaje Papkin, tchórzliwy samochwała na usługach Cześnika. Cześnik, chcąc zemścić się na Rejencie, zmusza Wacława do ślubu z Klarą i tym samym spełnia marzenie zakochanych, a małżeństwo młodych godzi zwaśnionych sąsiadów. Powtarzając, zwróć uwagę na rodzaje komizmu (sytuacyjny, słowny, postaci) i cechy komedii.
„Kamienie na szaniec”: Aleksander Kamiński
Powieść dokumentalna opowiada o prawdziwych bohaterach konspiracji w czasie II wojny światowej: Janie Bytnarze („Rudym”), Tadeuszu Zawadzkim („Zośce”) i Macieju Aleksym Dawidowskim („Alku”). Trzej harcerze z Szarych Szeregów prowadzą działalność sabotażową w okupowanej Warszawie.
Aleksander Kamiński, sam działacz konspiracji, napisał „Kamienie na szaniec” w , jeszcze w trakcie wojny. Najważniejszym wydarzeniem jest akcja pod Arsenałem: odbicie Rudego z rąk gestapo. Tragiczny finał (śmierć wszystkich trzech przyjaciół) nadaje książce wymiar heroiczny. W arkuszu z 2026 r. był fragment o wynalazkach Rudego do małego sabotażu, a w pytaniu trzeba było odwołać się do znajomości całej książki. Powtarzając, zwróć uwagę na patriotyzm, przyjaźń, postawę harcerską i granicę między dokumentem a literaturą.
„Dziady część II”: Adam Mickiewicz
Dramat rozgrywa się podczas dziadów, ludowego obrzędu przywoływania dusz zmarłych, który Guślarz odprawia nocą w kaplicy na cmentarzu. Duchy przychodzą, by przekazać żywym przestrogi moralne.
Adam Mickiewicz sięgnął po ludową tradycję i połączył ją z romantyzmem. Trzy rodzaje duchów pokazują trzy rodzaje win: duchy lekkie (Józio i Rózia, dzieci, które nie zaznały w życiu goryczy), duch ciężki (Widmo Złego Pana, okrutnego dla poddanych) i duch pośredni (Zosia, dziewczyna, która nikogo nie pokochała). Każda postać jest przykładem moralnym i wypowiada przestrogę, np. „Kto nie doznał goryczy ni razu, / Ten nie dozna słodyczy w niebie”. Powtarzając, zwróć uwagę na połączenie cech dramatu, liryki i epiki, obrzędowość ludową i romantyczną wizję świata.
„Mały Książę”: Antoine de Saint-Exupéry
Pilot rozbija się na Saharze i spotyka tajemniczego chłopca z asteroidy B-612. Mały Książę opowiada o swojej róży i o podróży po planetach zamieszkanych przez dorosłych: króla, próżnego, pijaka, biznesmena, latarnika i geografa.
Antoine de Saint-Exupéry napisał przypowieść filozoficzną: utwór, w którym prosta fabuła kryje głębsze przesłanie. Mieszkańcy planet pokazują wady dorosłych, a jedynym, z którym Mały Książę mógłby się zaprzyjaźnić, jest latarnik, bo myśli o czymś innym niż o sobie. Na Ziemi lis uczy chłopca, czym jest przyjaźń (oswoić znaczy stworzyć więź), odpowiedzialność („jesteś odpowiedzialny za swoją różę”) i patrzenie sercem („dobrze widzi się tylko sercem”). Róża symbolizuje miłość, lis przyjaźń, a wąż śmierć. W arkuszu z 2025 r. był fragment o oswajaniu z pytaniem o cały utwór, a w 2026 r. zadanie o przyjaźni w tej lekturze.
„Balladyna”: Juliusz Słowacki
Tragedia w pięciu aktach opowiada o Balladynie, wiejskiej dziewczynie, która zabija siostrę Alinę, żeby poślubić rycerza Kirkora, a potem po kolejnych zbrodniach sięga po koronę. Gdy jako królowa wydaje wyrok śmierci na samą siebie, ginie od uderzenia pioruna.
Juliusz Słowacki łączy w „Balladynie” elementy baśni, legendy i tragedii. Goplana, królowa jeziora Gopło, i jej słudzy, Chochlik i Skierka, wpływają na losy bohaterów, a Balladyna to antybohaterka, której ambicja nie zna granic. Powtarzając, zwróć uwagę na motyw winy i kary, na sumienie (plama na czole Balladyny) oraz na piorun jako wyrok sprawiedliwości.
Krótkie utwory i fragmenty z klas VII-VIII: ściąga do powtórki
Oprócz 11 książek na liście CKE są krótkie utwory i fragmenty z klas VII-VIII: utwory Kochanowskiego, Mickiewicza, Mrożka, Sienkiewicza i Żeromskiego. Zadania w części I mogą dotyczyć ich treści, dlatego powtórz tematykę, bohaterów i najważniejsze sceny. Poniższa tabela zbiera wszystkie pozycje.
| Autor | Utwór | Typ | Na co zwrócić uwagę |
|---|---|---|---|
| Jan Kochanowski | Wybrane fraszki, wybrana pieśń, treny VII i VIII | Poezja renesansowa | Przemijanie, rola rozumu, żal po śmierci córki (Urszulki) |
| Adam Mickiewicz | „Reduta Ordona” | Wiersz, opowieść adiutanta | Heroizm, obrona Warszawy w 1831 r., narracja pierwszoosobowa |
| Adam Mickiewicz | „Świtezianka” | Ballada | Wierność, kara za złamaną przysięgę, ludowość romantyczna |
| Adam Mickiewicz | „Pan Tadeusz” (księgi I, II, IV, X, XI, XII) | Epopeja narodowa (fragmenty) | Obraz szlachty, przyroda Litwy, polowanie na niedźwiedzia, spowiedź Jacka Soplicy, koncert Jankiela |
| Sławomir Mrożek | „Artysta” | Opowiadanie satyryczne | Groteska, absurd, konformizm artysty wobec władzy |
| Henryk Sienkiewicz | „Latarnik” (w całości), „Quo vadis” (fragmenty) | Nowela, powieść historyczna | Tęsknota za ojczyzną, siła literatury, Rzym Nerona i pierwsi chrześcijanie |
| Stefan Żeromski | „Syzyfowe prace” (fragmenty) | Powieść | Rusyfikacja, budzenie polskości, rola szkoły i nauczyciela |
Treny VII i VIII to materiał, który warto znać dobrze: tren VII mówi o ubrankach Urszulki, które zostały po jej śmierci, a tren VIII o pustce w domu po jej odejściu. W „Panu Tadeuszu” zadania w części I dotyczą tylko ksiąg I, II, IV, X, XI i XII, ale w wypracowaniu możesz odwołać się do całej epopei. Zapamiętaj najważniejsze postacie: Tadeusza, Zosię, Sędziego, Telimenę, Hrabiego, Gerwazego i Jacka Soplicę (księdza Robaka).
„Latarnik” Henryka Sienkiewicza to nowela o Skawińskim, polskim emigrancie, który czytając „Pana Tadeusza”, zapomina zapalić latarnię i traci posadę. To tekst o sile literatury i tęsknocie za ojczyzną, który pozwala łączyć znajomość dwóch lektur jednocześnie.
Podstawa programowa wymienia też wybrane wiersze m.in. Baczyńskiego, Herberta, Leśmiana, Miłosza, Różewicza i Szymborskiej. Informator CKE zapowiada, że zadania do tekstów poetyckich sprawdzają umiejętność analizy i interpretacji, a nie znajomość treści konkretnego wiersza, więc zamiast streszczeń przyda się tu ćwiczenie analizy.
Jak skutecznie powtarzać lektury na egzamin ósmoklasisty
Powtórkę lektur rozłóż na przed egzaminem. Streszczenia służą do odświeżenia pamięci, ale właściwa praca to przypominanie konkretnych scen, ćwiczenie argumentów i rozwiązywanie arkuszy.
- Zrób listę priorytetów. Powtórz wszystkie 11 książek, także te z klas IV-VI: w 2027 r. zadania mogą dotyczyć ich całej treści. Na koniec przejrzyj krótkie utwory i fragmenty z klas VII-VIII.
- Przeczytaj streszczenie, a potem wróć do oryginału. Samo streszczenie nie wystarczy na pytania o szczegóły. Jeśli nie masz czasu na całą książkę, przeczytaj przynajmniej kluczowe sceny (np. akcję pod Arsenałem w „Kamieniach na szaniec” albo obrzęd w „Dziadach część II”).
- Dla każdej lektury wypisz: 3 główne postacie, 2 motywy literackie, 1 cytat i 2 konkretne sytuacje. Informator CKE zaznacza, że samo przywołanie imienia bohatera to jeszcze nie wykorzystanie lektury w wypracowaniu, więc potrzebujesz scen, które wesprą Twój argument.
- Ćwicz pisanie wypracowań z odwołaniem do lektury. W 2025 i 2026 r. do wyboru było przemówienie z odwołaniem do wybranej lektury i innego utworu literackiego albo opowiadanie o spotkaniu z bohaterem lektury obowiązkowej. Napisz przynajmniej 5 wypracowań na różne tematy. Możesz to robić w kursie języka polskiego do egzaminu ósmoklasisty: obejmuje wszystkie 19 lektur z listy CKE (także 5 książek z klas IV-VI w całości), a AI sprawdza i ocenia wypracowanie według 8 kryteriów CKE.
- Rozwiąż arkusze CKE z 2025 i 2026 r. oraz egzamin próbny ze stycznia 2026 r. Mają tę samą listę lektur i formułę co egzamin w 2027 r. Znajdziesz je na stronie arkusze egzaminu ósmoklasisty, a oryginały także na stronie Centralnej Komisji Egzaminacyjnej.
Jeśli szukasz konkretnych strategii przygotowawczych, przeczytaj poradnik o tym, jak zdać egzamin ósmoklasisty na ponad 90%. Znajdziesz tam m.in. plan nauki i sposoby radzenia sobie ze stresem przed egzaminem.
Jak lektury pojawiały się w arkuszach CKE w 2025 i 2026 r.
W arkuszach według obecnej listy lektur fragmenty pochodziły z „Chłopców z Placu Broni” i „Małego Księcia” (2025) oraz z „Kamieni na szaniec” (2026). Oprócz zadań do fragmentów w każdym arkuszu było zadanie, w którym sam wybierasz lekturę i przywołujesz z niej konkretną sytuację, a tematy wypracowań pozwalały wybrać dowolną lekturę obowiązkową.
| Rok | Zadania do konkretnej lektury | Zadania z wyborem lektury | Wypracowanie |
|---|---|---|---|
| 2025 | Fragment „Chłopców z Placu Broni” (zadania 1-6); fragment „Małego Księcia” z pytaniem o cały utwór (zadanie 15) | Bohater, który w sytuacji zagrożenia zachował godną postawę (zadanie 7); karty do gry do połączenia z jedną lekturą (zadanie 11) | Przemówienie o przyjaźni albo opowiadanie o czynie godnym podziwu bohatera lektury obowiązkowej |
| 2026 | Zdjęcia do tematu przyjaźni w „Małym Księciu” (zadanie 9); fragment „Kamieni na szaniec” z pytaniem o cały utwór (zadanie 10) | Bohater, który kierował się zasadą „Najważniejsze, aby się nie poddawać” (zadanie 15) | Przemówienie o tym, że każdy może kształtować swoją przyszłość, albo opowiadanie o spotkaniu z bohaterem wybranej lektury obowiązkowej |
Dwa wnioski praktyczne. Po pierwsze: przy zadaniach z wyborem lektury wygrywa ten, kto pamięta kilka lektur z konkretnymi scenami, a nie jedną wyuczoną na blachę. Za uzasadnienie bez przywołania sytuacji z lektury można było dostać najwyżej 1 z 2 punktów. Po drugie: gdy zadanie każe odwołać się do znajomości całego utworu, ogólnik nie wystarczy. W 2026 r. zadanie 10.2 o „Kamieniach na szaniec” należało do najtrudniejszych w arkuszu: według sprawozdania CKE zdający zdobyli w nim średnio 44% punktów.
Najczęstsze pytania o streszczenia lektur na egzamin ósmoklasisty
Czy streszczenia wystarczą, żeby dobrze napisać egzamin z polskiego?
Które lektury powtórzyć w całości przed egzaminem w 2027 r.?
Czy trzeba znać na pamięć wiersze z listy lektur?
Kiedy jest egzamin ósmoklasisty z polskiego w 2027 r.?
Twój plan powtórki lektur na egzamin ósmoklasisty 2027
Plan powtórki ma trzy kroki: przypomnij sobie wszystkie 11 książek (także z klas IV-VI), przećwicz zadania z arkuszy CKE i napisz kilka wypracowań z odwołaniem do różnych lektur. Streszczenia z tego wpisu to punkt wyjścia, nie linia mety.
Po pierwsze: uporządkuj lektury według priorytetu. Na górze wszystkie książki w całości (w 2027 r. także te z klas IV-VI), niżej krótkie utwory i fragmenty z klas VII-VIII, na końcu utwory, do których wolno się tylko odwołać. Po drugie: rozwiąż 3 pełne arkusze CKE: z 2025 i 2026 r. oraz próbny ze stycznia 2026 r. Zobaczysz, jakie typy pytań padają naprawdę. Po trzecie: napisz przynajmniej kilka wypracowań z różnymi odwołaniami do lektur, żeby wyrobić sobie automatyzm w argumentowaniu.
Sprawdź też harmonogram egzaminu ósmoklasisty 2027, żeby wiedzieć, ile czasu zostało na przygotowania. Budowę arkusza i kryteria oceniania wypracowania opisujemy w artykule wymagania z języka polskiego na egzamin ósmoklasisty.
Streszczenie przypomina fabułę, ale nie zastąpi planu ani ćwiczeń. Gdy powtórzysz już lektury, przejrzyj motywy literackie przydatne w wypracowaniu: pomogą Ci szybko dobrać lekturę do tematu.
