Na maturze z języka polskiego w 2027 roku obowiązuje lista lektur obowiązkowych składająca się z 29 pozycji na poziomie podstawowym oraz 5 tytułów przeniesionych z zakresu szkoły podstawowej, łącznie 34 dzieła. To wyraźnie mniej niż w poprzednich latach, ale nadal materiał wystarczający, by przyprawić o ból głowy każdego, kto zaczął przygotowania za późno. Sprawdź pełną listę, dowiedz się, które tytuły realnie pojawią się w arkuszu, i zaplanuj powtórki tak, żeby nie tracić czasu na lektury z najniższym prawdopodobieństwem wystąpienia. Jeśli chcesz wiedzieć, kiedy dokładnie zdajesz egzamin, sprawdź też harmonogram matury w 2027 roku.
Zmiany wynikają z nowej podstawy programowej (rozporządzenie MEN z 2023 r.), która weszła w życie dla maturzystów zdających egzamin od roku szkolnego 2025/2026. Lista jest bardziej zwarta niż poprzednia, ale błąd kardynalny, czyli rażąca nieznajomość lektury obowiązkowej, wciąż grozi obniżeniem punktacji za wypracowanie. Zanim przejdziemy do tytułów, jedno zdanie o strategii: lepiej doskonale znać 10 najważniejszych lektur niż powierzchownie przekartkować wszystkie 34.
Najważniejsze informacje w skrócie
- 34 lektury łącznie: 29 na poziomie podstawowym + 5 z zakresu szkoły podstawowej (m.in. Pan Tadeusz, Balladyna, Zemsta).
- Lista skrócona względem lat 2023–2024. Nowa podstawa programowa usunęła kilka tytułów lub przeniosła je na poziom rozszerzony.
- Błąd kardynalny za rażącą nieznajomość lektury obowiązkowej może znacząco obniżyć punkty za wypracowanie na egzaminie pisemnym.
- Wiele dzieł obowiązuje we fragmentach: m.in. Iliada, Potop, Chłopi, Podróże z Herodotem. Nie trzeba ich czytać w całości.
- Najkrótsze lektury na liście to opowiadania: Górą „Edek” Nowakowskiego (1 strona) i Profesor Andrews w Warszawie Tokarczuk (do 10 stron).
- Pewniaki na wypracowanie to Lalka, Zbrodnia i kara, Dziady cz. III, Wesele i Rok 1984; dominują w arkuszach od lat.
- Poziom rozszerzony obejmuje dodatkowe 14 tytułów, w tym Hamlet, Mistrz i Małgorzata, Proces Kafki i Boska komedia.
Przygotowanie do matury z polskiego wymaga systematycznej pracy z lekturami obowiązkowymi.
Pełna lista lektur obowiązkowych matura 2027: poziom podstawowy
Na poziomie podstawowym maturzyści w 2027 roku zobowiązani są do znajomości 29 tytułów, ułożonych chronologicznie od antyku po literaturę współczesną. Pytania dotyczące tych lektur mogą pojawić się w zadaniach na egzaminie pisemnym i na maturze ustnej.
Poniższa tabela porządkuje lektury według epoki literackiej. Kolumna „Zakres” informuje, czy wymagana jest znajomość całego dzieła, czy jedynie fragmentów; to ważna informacja przy planowaniu powtórek.
| Lp. | Autor i tytuł | Epoka | Zakres |
|---|---|---|---|
| 1 | Biblia (Księga Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmy, Apokalipsa św. Jana) | Starożytność | fragmenty |
| 2 | Jan Parandowski, Mitologia (cz. I Grecja) | Starożytność | całość |
| 3 | Homer, Iliada | Starożytność | fragmenty |
| 4 | Sofokles, Antygona | Starożytność | całość |
| 5 | Lament świętokrzyski | Średniowiecze | fragmenty |
| 6 | Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią | Średniowiecze | fragmenty |
| 7 | Pieśń o Rolandzie | Średniowiecze | fragmenty |
| 8 | William Szekspir, Makbet | Renesans/Barok | całość |
| 9 | Molier, Skąpiec | Oświecenie | całość |
| 10 | Ignacy Krasicki, wybrana satyra | Oświecenie | wybrany utwór |
| 11 | Adam Mickiewicz, wybrane ballady (w tym Romantyczność) | Romantyzm | wybrane utwory |
| 12 | Adam Mickiewicz, Dziady cz. III | Romantyzm | całość |
| 13 | Bolesław Prus, Lalka | Pozytywizm | całość |
| 14 | Henryk Sienkiewicz, Potop | Pozytywizm | fragmenty |
| 15 | Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara | Pozytywizm | całość |
| 16 | Stanisław Wyspiański, Wesele | Młoda Polska | całość |
| 17 | Władysław Stanisław Reymont, Chłopi | Młoda Polska | fragmenty |
| 18 | Stefan Żeromski, Przedwiośnie | 20-lecie międzywojenne | całość |
| 19 | Witold Gombrowicz, Ferdydurke | 20-lecie międzywojenne | fragmenty |
| 20 | Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu | Literatura powojenna | całość |
| 21 | Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat | Literatura powojenna | fragmenty |
| 22 | Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem | Literatura powojenna | całość |
| 23 | Albert Camus, Dżuma | Literatura powojenna | całość |
| 24 | George Orwell, Rok 1984 | Literatura powojenna | całość |
| 25 | Sławomir Mrożek, Tango | Literatura współczesna | całość |
| 26 | Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii) | Literatura współczesna | całość |
| 27 | Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie) | Literatura współczesna | całość |
| 28 | Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach) | Literatura współczesna | całość |
| 29 | Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem | Literatura współczesna | fragmenty |
Lektury z zakresu szkoły podstawowej obowiązujące na maturze 2027
Pięć tytułów z programu szkoły podstawowej wchodzi oficjalnie w zakres wymagań maturalnych 2027. Ich znajomość jest sprawdzana na egzaminie pisemnym i ustnym, dokładnie tak samo jak pozostałych lektur obowiązkowych.
Maturzyści często nie są świadomi, że te pozycje formalnie wchodzą w zakres egzaminu i mogą stanowić podstawę pytania lub tematu wypracowania. Oto pełna piątka:
- Ignacy Krasicki, bajki
- Adam Mickiewicz, Dziady cz. II
- Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII)
- Juliusz Słowacki, Balladyna
- Aleksander Fredro, Zemsta
Lista lektur obowiązkowych: poziom rozszerzony
Maturzyści zdający egzamin pisemny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym muszą dodatkowo opanować 14 tytułów, wśród których dominują dzieła literatury europejskiej XX wieku i klasyka dramatyczna, od Dantego po Kafkę i Bułhakowa.
Poniżej pełna lista dla poziomu rozszerzonego. Część tych tytułów może pojawić się w kontekście porównawczym nawet na egzaminie podstawowym, dlatego ich ogólna znajomość bywa przydatna dla każdego maturzysty.
| Lp. | Autor i tytuł | Zakres |
|---|---|---|
| 1 | Homer, Odyseja | fragmenty |
| 2 | Dante Alighieri, Boska komedia | fragmenty |
| 3 | Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki) | całość |
| 4 | William Szekspir, Hamlet | całość |
| 5 | Juliusz Słowacki, Kordian | całość |
| 6 | Powieść realistyczna lub naturalistyczna (Balzac, Dickens, Gogol lub Flaubert, do wyboru) | całość |
| 7 | Franz Kafka, Proces | fragmenty |
| 8 | Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata | całość |
| 9 | Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy | całość |
| 10 | Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe | wybrane |
| 11 | Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa | całość |
| 12 | Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku | całość |
| 13 | Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie | wybrane |
| 14 | Wybrany esej G. Herlinga-Grudzińskiego lub Z. Herberta | wybrany |
Które lektury wystarczy znać we fragmentach i co to znaczy w praktyce
Lektury oznaczone jako „fragmenty” wymagają znajomości co najmniej jednego reprezentatywnego urywka oraz ogólnej orientacji w tematyce, problematyce i kontekście historycznym danego dzieła; czytanie całości nie jest wymagane przez podstawę programową.
Pojęcie „fragmentów” bywa mylące. W przypadku Iliady wystarczy solidna znajomość np. sceny z Hektorem i Andromachą lub opisu tarczy Achillesa. Wystarczy jeden fragment z szerokim komentarzem interpretacyjnym. Dla Chłopów Reymonta ważniejsza jest umiejętność opisania świata przedstawionego i narracji niż znajomość szczegółowej fabuły wszystkich czterech tomów.
Inaczej sprawa wygląda przy Potopie Sienkiewicza: tu fragment to kilkanaście stron ważnego rozdziału, na podstawie którego można mówić o barokowym heroizmie, szlachcie i patriotyzmie. Sprawdź w podręczniku lub zbiorze fragmentów, które urywki są wskazywane przez wydawnictwa jako „modelowe”.
Systematyczna lektura zamiast nocnego czytania streszczenia to strategia, która procentuje na egzaminie.
Pewniaki na wypracowanie: lektury obowiązkowe matura 2027, które pojawiają się najczęściej
Analiza arkuszy maturalnych z lat 2015–2024 wskazuje kilka tytułów, które regularnie powracają w tematach wypracowań: Lalka, Zbrodnia i kara, Dziady cz. III, Wesele i Rok 1984. Te pięć pozycji trzeba opanować w pierwszej kolejności.
Dobrym uzupełnieniem tej listy jest przegląd tego, jakie motywy literackie na maturę z polskiego warto znać, bo to wokół nich CKE buduje tematy wypracowań.
Oto zestawienie pewnych lektur z typowymi motywami, do których są przypisywane w tematach wypracowań:
| Lektura | Typowe motywy w tematach wypracowań | Priorytet |
|---|---|---|
| Lalka (Prus) | miłość nieodwzajemniona, realizm, idealizm vs pragmatyzm, obraz Warszawy | bardzo wysoki |
| Zbrodnia i kara (Dostojewski) | wina i kara, sumienie, zbrodnia jako idea, kondycja człowieka | bardzo wysoki |
| Dziady cz. III (Mickiewicz) | martyrologia, tożsamość narodowa, mesjanizm, relacja jednostka–wspólnota | bardzo wysoki |
| Wesele (Wyspiański) | mit narodowy, inteligencja a lud, niemoc historyczna, symbole | bardzo wysoki |
| Rok 1984 (Orwell) | totalitaryzm, wolność i zniewolenie, propaganda, manipulacja językiem | bardzo wysoki |
| Przedwiośnie (Żeromski) | niepodległość, utopia społeczna, dorastanie, rozczarowanie ideami | wysoki |
| Dżuma (Camus) | egzystencjalizm, solidarność, absurd, postawa wobec zła | wysoki |
| Antygona (Sofokles) | konflikt moralny, prawo ludzkie vs prawo boskie, heroizm, tragizm | wysoki |
| Pan Tadeusz (Mickiewicz) | ojczyzna, pamięć, szlachta, przyroda jako wartość, idealizacja przeszłości | wysoki |
| Tango (Mrożek) | autorytaryzm, bunt i konformizm, tradycja vs awangarda, groteska | średni |
Zwróć uwagę na dwie najkrótsze lektury, które mogą pojawić się jako tekst źródłowy bezpośrednio w arkuszu: opowiadanie Marka Nowakowskiego Górą „Edek” liczy dosłownie jedną stronę, a opowiadanie Olgi Tokarczuk Profesor Andrews w Warszawie zajmuje nie więcej niż 10 stron. To jedyne lektury, które możesz przeczytać w kwadrans, a zakodowane w nich tematy (tożsamość, emigracja, przemoc uliczna, outsider społeczny) idealnie sprawdzają się jako punkt odniesienia w wypracowaniach o charakterze egzystencjalnym lub społecznym.
Błąd kardynalny: czym grozi rażąca nieznajomość lektury
Błąd kardynalny (tzw. rażący błąd rzeczowy) to kwalifikowana pomyłka dotycząca faktów z lektury obowiązkowej: błędne przypisanie autora, zmiana tytułu dzieła, podanie nieistniejącego bohatera jako głównego lub całkowite przekręcenie fabuły. Jego popełnienie może obniżyć liczbę punktów za wypracowanie o kilka punktów, a w skrajnych przypadkach skutkuje brakiem punktów w kategorii „znajomość kontekstów”.
Zasada jest prosta: jeśli piszesz o Lalce, nie możesz twierdzić, że jej autorem jest Żeromski, ani że Wokulski jest lekarzem. Takie błędy egzaminator musi odnotować. Nie chodzi o drobiazgi fabularne, ale o fundamentalne fakty dotyczące utworu.
Praktyczna rada: jeśli nie pamiętasz dokładnie fabuły danej lektury, lepiej odnieść się do niej tylko przez ogólny kontekst epoki lub wybranego motywu, niż ryzykować pomyłkę w konkretach. Wypracowanie bez szczegółów fabularnych, ale z trafną tezą interpretacyjną, jest zawsze bezpieczniejsze niż błędnie przywołana scena.
Jak skutecznie opanować listę lektur obowiązkowych matura 2027
Efektywna nauka lektur maturalnych opiera się na systemie priorytetów: najpierw pięć pewnych lektur opanowanych głęboko, potem kolejne w kolejności malejącego prawdopodobieństwa wystąpienia w arkuszu, a nie na zasadzie „od pierwszej do ostatniej na liście”.
Gotową kolejność powtórek wraz z omówieniami poszczególnych lektur znajdziesz w przygotowaniu do matury z języka polskiego.
Znajomość lektur to jednak tylko połowa sukcesu, druga to forma wypowiedzi. Zobacz, jak krok po kroku napisać rozprawkę na maturze z języka polskiego. Podobny schemat argumentacji przyda się przy rozprawce na maturze z angielskiego.
Poniżej konkretny plan działania:
- Ustal datę egzaminu i policz, ile tygodni zostało. W 2027 roku pisemna matura z języka polskiego na poziomie podstawowym przypada w maju; dokładną datę znajdziesz w harmonogramie matury w 2027 roku.
- Wypisz 5 pewnych lektur i przeznacz im 60% czasu nauki. Każdą oprzyj na schemacie: autor + epoka → główny temat → 3 najważniejsze motywy → 2 ważne cytaty → 1 teza do wypracowania.
- Skorzystaj z opracowań dla lektur, których nie czytałeś. Dobre repetytorium maturalne zawiera streszczenia, interpretacje i gotowe tabele motywów. Sprawdź ranking najlepszych repetytoriów maturalnych, by wybrać sprawdzone pozycje.
- Ćwicz pisanie tez do wypracowań na bazie znanych lektur, nie czekaj z tym na przerobienie całej listy. Po każdej przeczytanej lekturze napisz 5 zdań: teza, argument 1, argument 2, przykład z tekstu, wniosek.
- Przejrzyj pytania jawne na maturę ustną. Lista pytań obejmuje konkretne lektury przypisane do konkretnych problemów. To gotowy materiał do powtórek tematycznych.
Jeśli potrzebujesz wsparcia merytorycznego i regularnych powtórek z materiału polonistycznego, rozważ zapis na kurs. Kursy maturalne na egzamin.pl obejmują zagadnienia z języka polskiego, w tym szczegółowe omówienia lektur i trening pisania wypracowań.
Pamiętaj też o lekturach, które omawiane są nie w całości, lecz jako cykl poetycki, czyli zbiór wierszy powiązanych tematycznie i kompozycyjnie. Treny Jana Kochanowskiego (wymagane na poziomie rozszerzonym) to właśnie taki cykl: 19 wierszy poświęconych żałobie po śmierci córki Urszuli, czytanych jako spójna całość, a nie luźne wiersze.
Co zabrać ze sobą z tej listy lektur do przygotowań
Lista 34 lektur obowiązkowych na maturę z polskiego 2027 jest długa, ale jej opanowanie staje się wykonalne, gdy zamiast czytać wszystko po kolei, skupisz się na tytułach o najwyższym prawdopodobieństwie wystąpienia w arkuszu i zbudujesz wokół nich solidne notatki tematyczne.
Trzy najważniejsze wnioski: po pierwsze, lista lektur obowiązkowych matura 2027 jest oficjalnie zatwierdzona i nie ulegnie zmianie przed egzaminem majowym. Po drugie, lektury wymagane we fragmentach naprawdę nie wymagają czytania całości; to nie mit, tylko zapis w podstawie programowej. Po trzecie, Lalka, Zbrodnia i kara i Rok 1984 to trzy lektury, które musisz znać bez żadnych wyjątków, bez względu na to, ile czasu zostało do matury.
Matura z polskiego nie jest loterią. Tematy wypracowań co roku wracają do tych samych problemów egzystencjalnych, społecznych i historycznych; zmienia się jedynie lektura, przez pryzmat której je omawiasz. Jeśli dobrze rozumiesz 8–10 najważniejszych tytułów, jesteś w stanie napisać sensowne wypracowanie na niemal każdy temat. To wystarczy, żeby zdać, i to dobrze.
