Lektury obowiązkowe na maturę 2027: pełna lista CKE z opisem każdej lektury

Lektury obowiązkowe na maturę 2027: zakres podstawowy

Zakres podstawowy to 28 pozycji z podstawy programowej z 2024 r., od Biblii do „Podróży z Herodotem”; przy części wystarczy znajomość fragmentów.

1. Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana · Starożytność
   Stworzenie świata, cierpienie niewinnego Hioba, rozważania o marności u Koheleta, modlitwy psalmów i wizja końca świata: podstawa kontekstu biblijnego.
2. Jan Parandowski, Mitologia, cz. I Grecja · Starożytność (opracowanie z XX w.)
   Opowieści o greckich bogach i bohaterach mitów (Prometeusz, Syzyf, Orfeusz, Dedal i Ikar), z których pochodzi wiele motywów i kontekstów mitologicznych.
3. Homer, Iliada (fragmenty) · Starożytność
   Epos o wojnie trojańskiej: gniew Achillesa, śmierć Hektora i spotkanie Priama z Achillesem.
4. Sofokles, Antygona · Starożytność
   Tragedia o konflikcie prawa boskiego z rozkazem władcy: Antygona grzebie brata wbrew zakazowi Kreona.
5. Lament świętokrzyski (fragmenty) · Średniowiecze
   Płacz Matki Boskiej pod krzyżem, bardzo ludzki obraz cierpienia matki.
6. Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty) · Średniowiecze
   Dialog z groteskową Śmiercią, która przypomina, że umiera każdy, bez względu na stan i majątek (motyw danse macabre).
7. Pieśń o Rolandzie (fragmenty) · Średniowiecze
   Epos rycerski o Rolandzie, który ginie w wąwozie Roncevaux jako wzór rycerza wiernego Bogu i władcy.
8. William Szekspir, Makbet · Renesans
   Tragedia o ambicji i zbrodni: Makbet zabija króla, by zdobyć władzę, i nie potrafi uciec przed sumieniem.
9. Molier, Skąpiec · Barok (klasycyzm francuski)
   Komedia o Harpagonie, dla którego pieniądze ważą więcej niż rodzina i miłość.
10. Ignacy Krasicki, wybrana satyra · Oświecenie
    Satyra ośmiesza wady społeczne i obyczajowe, np. w utworach „Żona modna” i „Pijaństwo”.
11. Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność; Dziady cz. III · Romantyzm
    „Romantyczność” to manifest wiary w uczucie przeciw „szkiełku i oku”, a „Dziady” cz. III pokazują martyrologię narodu, Wielką Improwizację i mesjanizm.
12. Bolesław Prus, Lalka · Pozytywizm
    Powieść o Stanisławie Wokulskim, rozdartym między romantyzmem a pozytywizmem, i o Warszawie lat 70. XIX w.
13. Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty) · Pozytywizm
    Powieść historyczna o potopie szwedzkim i przemianie Andrzeja Kmicica z warchoła w bohatera.
14. Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara · Pozytywizm (realizm rosyjski)
    Raskolnikow zabija, by sprawdzić teorię o jednostkach wybitnych, a potem zmaga się z winą i szuka odkupienia.
15. Stanisław Wyspiański, Wesele · Młoda Polska
    Dramat o weselu w Bronowicach: spotkanie inteligencji z chłopami, niemoc narodowa i chocholi taniec.
16. Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty) · Młoda Polska
    Obraz wsi Lipce, w której życie wyznaczają pory roku, obyczaj i ziemia; za tę powieść Reymont dostał Nagrodę Nobla w 1924 r.
17. Stefan Żeromski, Przedwiośnie · Dwudziestolecie międzywojenne
    Cezary Baryka szuka swojego miejsca w odrodzonej Polsce, a powieść pyta o reformy, rewolucję i mit „szklanych domów”.
18. Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty) · Dwudziestolecie międzywojenne
    Groteskowa powieść o formie, „gębie” i „pupie”, czyli o rolach, które narzucają nam inni ludzie.
19. Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu · Literatura wojny i okupacji
    Opowiadanie o rampie w Auschwitz-Birkenau i o człowieku, którego obóz odziera z moralności.
20. Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty) · Literatura po 1945 r.
    Zapis pobytu w sowieckim łagrze w Jercewie: odczłowieczenie więźniów i próby zachowania godności.
21. Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem · Literatura po 1945 r.
    Rozmowa z Markiem Edelmanem, jednym z dowódców powstania w getcie warszawskim, który po wojnie jako kardiolog próbuje „zdążyć przed Panem Bogiem”.
22. Albert Camus, Dżuma · Literatura po 1945 r.
    Epidemia w Oranie jako próba postaw wobec zła; doktor Rieux po prostu robi, co do niego należy.
23. George Orwell, Rok 1984 · Literatura po 1945 r.
    Antyutopia o państwie totalitarnym, w którym Wielki Brat kontroluje myśli, a nowomowa niszczy język.
24. Sławomir Mrożek, Tango · Literatura po 1945 r.
    Groteskowy dramat o rodzinie, w której wszystko wolno; bunt Artura kończy się władzą prymitywnego Edka.
25. Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii) · Literatura po 1989 r.
    Kłótnia o miejsce parkingowe między kierowcą malucha a kierowcą forda pokazuje chamstwo i prawo silniejszego; imię Edek nawiązuje do „Tanga”.
26. Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie) · Literatura po 1989 r.
    Narrator wraca na puste miejsce po drewnianej cerkwi łemkowskiej, przeniesionej do skansenu, i myśli o pamięci miejsca i jego dawnych mieszkańcach.
27. Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach) · Literatura po 1989 r.
    Angielski profesor przyjeżdża do Warszawy tuż przed stanem wojennym i, nie znając języka, gubi się w mieście, którego nie rozumie.
28. Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty) · Literatura po 1989 r.
    Reportaż o pierwszych podróżach autora, któremu towarzyszą „Dzieje” Herodota: o spotkaniu z Innym i o poznawaniu świata.

Źródło: CKE, „Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego jako przedmiotu obowiązkowego od roku szkolnego 2024/2025”, lista 2.1 (lektury, do których zdający może odwołać się w wypracowaniu w latach 2025-2028).

Lektury ze szkoły podstawowej, które obowiązują na maturze

Na maturze obowiązuje też 5 lektur ze szkoły podstawowej: są na liście do wypracowania, a gdy zadanie w teście dotyczy jednej z nich, w arkuszu jest jej fragment.

1. Ignacy Krasicki, bajki · Oświecenie
   Krótkie bajki z morałem o ludzkich wadach i o tym, jak działa świat, np. „Jagnię i wilcy”.
2. Adam Mickiewicz, Dziady cz. II · Romantyzm
   Obrzęd dziadów, w czasie którego duchy opowiadają o swoich winach, i ludowa moralność: kto nie był człowiekiem, temu człowiek nie pomoże.
3. Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (księgi: I, II, IV, X, XI, XII) · Romantyzm
   Epopeja o szlacheckiej Litwie w latach 1811-1812: spór o zamek, historia Jacka Soplicy i nadzieja na odzyskanie niepodległości.
4. Aleksander Fredro, Zemsta · Romantyzm
   Komedia o sporze Cześnika z Rejentem o mur, zakończona pogodzeniem dzięki małżeństwu młodych.
5. Juliusz Słowacki, Balladyna · Romantyzm
   Dramat o dziewczynie, która dla korony popełnia kolejne zbrodnie i ginie rażona piorunem.

Poziom rozszerzony: 14 lektur

Na poziomie rozszerzonym dochodzi 14 pozycji; do każdej z nich możesz odwołać się także w wypracowaniu na poziomie podstawowym.

1. Homer, Odyseja (fragmenty) · Starożytność
   Epos o długim powrocie Odyseusza z wojny do Itaki i wiernej Penelopy.
2. Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty) · Średniowiecze
   Wędrówka poety przez piekło, czyściec i raj, obraz średniowiecznego porządku świata.
3. Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki) · Renesans
   Cykl po śmierci córki Urszuli: od rozpaczy i zwątpienia w rozum do pogodzenia się z losem.
4. William Szekspir, Hamlet · Renesans
   Tragedia duńskiego księcia, który ma pomścić ojca i waha się między myślą a działaniem.
5. Juliusz Słowacki, Kordian · Romantyzm
   Dramat o dojrzewaniu romantycznego bohatera od młodzieńczej melancholii do spisku na cara.
6. realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot, lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary) · Realizm XIX w.
   Jedna z czterech powieści do wyboru, z realistycznym obrazem społeczeństwa i jego mechanizmów.
7. Franz Kafka, Proces (fragmenty) · Dwudziestolecie międzywojenne
   Józef K. zostaje oskarżony, nie wiedząc o co, i przegrywa z absurdalną machiną władzy.
8. Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata · Dwudziestolecie międzywojenne
   Szatan Woland odwiedza Moskwę lat 30., a obok toczy się powieść o Piłacie i Jeszui.
9. Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy · Dwudziestolecie międzywojenne
   Katastroficzny dramat o kolejnych przewrotach, po których władzę przejmuje coraz bardziej bezduszny system.
10. Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe · Dwudziestolecie międzywojenne
    Dzieciństwo w małym mieście zmienia się w mit, a ojciec Jakub w postać niezwykłą.
11. Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa · Literatura po 1945 r.
    Pisarz dostaje od kolegów z opozycji zadanie spalenia się w proteście i wędruje przez rozpadającą się Warszawę schyłku PRL.
12. Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku · Literatura po 1989 r.
    Bezdomni w nowojorskim parku chcą pochować zmarłego przyjaciela: współczesna wersja mitu o Antygonie.
13. Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie · Literatura po 1945 r.
    Krótka groteska, która ośmiesza absurdy władzy, urzędu i myślenia schematami.
14. wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego albo Zbigniewa Herberta · Literatura po 1945 r.
    Esej o kulturze, sztuce albo historii, np. ze zbioru „Barbarzyńca w ogrodzie” Herberta.

Lektury z podstawy z 2018 r.: do wyboru w wypracowaniu do 2028 r.

W latach 2025-2028 w wypracowaniu możesz odwołać się także do lektur obowiązkowych z podstawy programowej z 2018 r.; od 2029 r. zostaną tylko lektury z podstawy z 2024 r. To dodatkowe pozycje, nie obowiązek.

Zakres podstawowy:

• Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
• Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
• Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty)
• Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich
• Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty)
• Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
• William Szekspir, Romeo i Julia
• Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod
• Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu
• Eliza Orzeszkowa, Gloria victis
• Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony…
• Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli
• Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty)
• Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie)
• Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
• Antoni Libera, Madame

Ze szkoły podstawowej: Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz (cały utwór).

Zakres rozszerzony:

• Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
• Platon, Państwo (fragmenty)
• Arystofanes, Chmury
• Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
• św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
• św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
• François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
• Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
• Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
• Zygmunt Krasiński, Nie-Boska Komedia
• Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
• Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie

Wiersze, które trzeba znać z tytułu

W teście historycznoliterackim znajomość treści sprawdza się tylko przy wierszach wymienionych w podstawie z tytułu, a ich fragment zawsze jest w arkuszu:

• Bogurodzica
• Jan Kochanowski, Pieśń IX ks. I, Pieśń V ks. II, treny IX, X, XI
• Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny
• Adam Mickiewicz, Oda do młodości
• Juliusz Słowacki, Testament mój

Jak lektury są sprawdzane na maturze

Lektury sprawdza wypracowanie, test historycznoliteracki i egzamin ustny; najwięcej zależy od nich w wypracowaniu.

• Wypracowanie: co najmniej 300 wyrazów, dwa utwory literackie i dwa konteksty. Jeden z utworów musi być lekturą obowiązkową (epicką albo dramatyczną) z listy w arkuszu, a co najmniej jedno zdanie o niej musi mieć charakter analityczny, a nie tylko informacyjny; samo streszczenie nie jest argumentem. Bez tego praca dostaje 0 punktów w kryterium formalnym, a wtedy także we wszystkich pozostałych.
• Błąd kardynalny: przekręcenie głównych wątków lektury obowiązkowej albo losów głównych bohaterów, np. połączenie biografii różnych postaci. Dotyczy tylko lektur czytanych w całości i też oznacza 0 punktów za wypracowanie.
• Test historycznoliteracki: pytania o lektury obowiązkowe, także ze szkoły podstawowej (wtedy z fragmentem w arkuszu), i o wiersze wymienione wyżej.
• Egzamin ustny: pierwsze zadanie dotyczy lektury obowiązkowej z zakresu podstawowego (w całości albo we fragmentach) i wybranego kontekstu; polecenia do niego CKE publikuje przed egzaminem.

Jak zbudować rozprawkę krok po kroku: rozprawka na maturze z polskiego.

Które lektury wystarczy znać we fragmentach

Z dopiskiem „fragmenty” jest 12 pozycji (9 z zakresu podstawowego i 3 z rozszerzonego); pozostałe lektury są do omówienia w całości i tylko przy nich może pojawić się błąd kardynalny.

• Homer, Iliada (fragmenty)
• Lament świętokrzyski (fragmenty)
• Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
• Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
• Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty)
• Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (fragmenty)
• Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
• Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat (fragmenty)
• Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
• Homer, Odyseja (fragmenty)
• Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
• Franz Kafka, Proces (fragmenty)

Osobna zasada dotyczy Biblii: za lekturę obowiązkową uznaje się każdą księgę biblijną, a żaden błąd rzeczowy dotyczący Biblii nie jest błędem kardynalnym.

Planując powtórki, wybierz kilka lektur do omówienia w całości, na których oprzesz wypracowanie, i dobrze poznaj ich główne wątki i losy bohaterów, bo właśnie tego dotyczy błąd kardynalny.

Motywy literackie: jak łączyć lektury w wypracowaniu

W przykładowych tematach z Informatora CKE temat stawia problem (np. wybór postawy życiowej, poświęcenie dla idei), a lekturę obowiązkową wybierasz sam z listy w arkuszu. Dlatego opłaca się znać kilka lektur pod kątem motywów, do których pasują.

Najważniejsze motywy z przykładami z lektur zebraliśmy w artykule motywy literackie na maturę z polskiego. Terminy egzaminu: harmonogram matury 2027.

Lektury na maturę 2027: pytania i odpowiedzi