Kod pocztowy zamiast talentu.
Pierwsza w Polsce mapa niesprawiedliwości egzaminu ósmoklasisty. Łączymy dane, których nikt dotąd nie połączył: gmina po gminie.
Ósmoklasiści z jednej części Polski zdają egzamin na 85%. Ósmoklasiści z innej: na 52%. Ten sam test, ta sama data, ten sam kraj.
W debacie publicznej mówi się o tym rzadko. Mówi się o maturze, o rankingach liceów, o reformach. A prawdziwy moment segregacji, ten, który decyduje, do którego liceum dziecko w ogóle ma szansę trafić, następuje cztery lata wcześniej. I różnice między gminami nie są przypadkowe.
Pryzmat skleja w jedną bazę danych to, co dziś leży rozproszone: wyniki egzaminu z CKE, dochody i wykształcenie mieszkańców z GUS, wydatki na oświatę z budżetów gminnych, gęstość korepetytorów z rejestrów gospodarczych, a do tego dokładamy badanie sondażowe wśród rodziców: o tym, czego w oficjalnych statystykach nie ma.
Pytania, na które odpowie raport
Nie szukamy potwierdzenia hipotez. Szukamy obrazu, którego dotąd nikt nie pokazał w jednym dokumencie.
Jak bardzo: w punktach egzaminacyjnych: różni się ósmoklasista z zamożnej gminy od rówieśnika z gminy uboższej o tym samym potencjale?
Ile dzieci w Polsce ma korepetycje, w których gminach mają ich najwięcej i najmniej, i czy to rzeczywiście decyduje o wyniku?
Jaka część różnic między szkołami wynika z zasobów rodziny, a jaka z zasobów gminy, i czy lepsza gmina potrafi „nadgonić” gorszy dom?
Czy dostęp do płatnych narzędzi AI już dziś różnicuje wyniki, i czy tworzy nową, cyfrową warstwę nierówności?
Jak będziemy to badać
Badanie opiera się na trzech warstwach danych. Każda z nich ma osobne źródło i osobny poziom weryfikowalności.
Warstwa 1: wyniki egzaminu
Zbieramy publiczne dane Centralnej Komisji Egzaminacyjnej oraz ośmiu okręgowych komisji egzaminacyjnych o wynikach egzaminu ósmoklasisty z języka polskiego, matematyki i języka angielskiego. Analizujemy je na poziomie gminy (2 477 gmin w Polsce), a w dużych miastach: na poziomie dzielnic.
Warstwa 2: kontekst społeczno-ekonomiczny
Do każdej gminy dokładamy dane z Głównego Urzędu Statystycznego (dochód, wykształcenie, bezrobocie, demografia), z Systemu Informacji Oświatowej Ministerstwa Edukacji (liczba szkół, uczniów, nauczycieli, wielkość klas), z budżetów gminnych (wydatki na oświatę per capita) oraz z rejestru REGON (gęstość firm korepetytorskich i pozaszkolnych form edukacji).
Warstwa 3: zachowania i zasoby rodzin
Zlecamy badanie sondażowe wśród rodziców ósmoklasistów (próba reprezentatywna, panel zewnętrzny). Pytamy o rzeczy, których nie ma w żadnej publicznej statystyce: ile godzin korepetycji tygodniowo, ile rodzina wydaje miesięcznie na edukację, czy korzysta z płatnych narzędzi AI, ile książek jest w domu, ile godzin dziecko spało w noc przed egzaminem.
Trzy warstwy krzyżujemy w jednej bazie danych. Publikujemy nie tylko raport, ale też dane surowe w formacie CSV, każdy będzie mógł je sprawdzić, przeliczyć, zakwestionować.
CKE i OKE
Wyniki egzaminu ósmoklasisty 2021–2025 na poziomie szkoły i gminy.
GUS: Bank Danych Lokalnych
Demografia, dochody, wykształcenie, struktura społeczna każdej gminy w Polsce.
SIO: Ministerstwo Edukacji
Infrastruktura szkolna: liczba uczniów, nauczycieli, wielkość klas.
REGON i budżety gminne
Gęstość korepetytorów, wydatki gmin na oświatę, subwencje.
Sondaż rodziców ósmoklasistów
Próba reprezentatywna, panel zewnętrzny, metodologia opiniowana przez patrona naukowego.
Komentarze merytoryczne
Socjolog edukacji, psycholog, ekonomista, dyrektor szkoły, nauczyciel, każdy z własnej perspektywy.
Harmonogram prac
Raport tej skali wymaga czasu. Pokazujemy, gdzie jesteśmy i co jeszcze przed nami, żeby było jasne, że to nie jest sondaż zrobiony w tydzień.
Projektowanie metodologii
Konstrukcja pytań badawczych, dobór zmiennych, rozmowy z patronem naukowym, konsultacje prawne dotyczące danych osobowych.
Pozyskanie danych publicznych
Pobieranie i czyszczenie danych z CKE, OKE, GUS, SIO, REGON. Ujednolicenie formatów, walidacja.
Badanie sondażowe
Realizacja sondażu w panelu zewnętrznym na próbie reprezentatywnej rodziców ósmoklasistów.
Analiza i modelowanie
Krzyżowanie warstw danych, regresja, analiza przestrzenna, identyfikacja kluczowych wniosków.
Komentarze ekspertów i recenzja
Zaproszenie ekspertów do komentowania wyników. Recenzja metodologiczna patrona naukowego.
Premiera raportu
Publikacja raportu, interaktywnej mapy i surowych danych. Premiera dla subskrybentów 48 godzin przed mediami.
Zasady, które nas wiążą
Raport ma wartość tylko wtedy, kiedy można go sprawdzić. Dlatego z góry zobowiązujemy się do pięciu rzeczy:
- Publikujemy pełną metodologię: wielkość próby, dobór, źródła, daty zbierania danych. Każdy dziennikarz danych może to sprawdzić.
- Udostępniamy surowe dane w formacie CSV/XLSX na licencji Creative Commons. Bez opłat, bez rejestracji, bez ograniczeń naukowych.
- Metodologię opiniuje niezależny patron naukowy: samodzielny pracownik akademicki specjalizujący się w socjologii edukacji lub pedagogice. Jego nazwisko znajdzie się w raporcie.
- Jeśli wyniki będą niewygodne dla naszego macierzystego portalu: opublikujemy je tak samo. Raport nie jest narzędziem marketingu.
- Poprawki i sprostowania publikujemy otwarcie, z datą zmiany i uzasadnieniem. Wersjonujemy dokument.
Patronat i partnerzy
Trwają rozmowy z uczelniami i organizacjami pozarządowymi zajmującymi się edukacją. Nazwiska i logotypy partnerów podamy, kiedy umowy zostaną podpisane. Nie wykorzystujemy nikogo bez zgody.
Dla mediów
Dziennikarze zainteresowani wcześniejszym dostępem do raportu: prosimy o kontakt na adres biuro@egzamin.pl. Wszystkim akredytowanym redakcjom wyślemy raport na 48 godzin przed publikacją, zgodnie z zasadą embargo.
Udostępniamy również: infografiki w wysokiej rozdzielczości, streszczenie dla redakcji (2 strony), interaktywną mapę do osadzenia w artykule, kontakt do ekspertów gotowych na komentarz.