Arkusze CKE z angielskiego. Jakie typy zadań powtarzają się co roku?

Mam przed oczami scenę, którą widzę każdego roku w maju. Uczniowie wychodzą z egzaminu maturalnego z angielskiego. Jedni są uśmiechnięci, inni trochę mniej, ale prawie zawsze słyszę to samo zdanie: „Panie profesorze, znowu było to samo!”.

I wiesz co? Mają absolutną rację.

Jako nauczyciel, który przeanalizował chyba każdy arkusz CKE z angielskiego opublikowany w ostatniej dekadzie, mogę Ci powiedzieć z pełnym przekonaniem: matura z angielskiego jest jednym z najbardziej przewidywalnych egzaminów, jakie istnieją.

Oczywiście, teksty się zmieniają. Nagrania są inne. Tematy rozprawek ewoluują. Ale schemat? Typy zadań? Filozofia sprawdzania wiedzy? To jest niemal niezmienne. Centralna Komisja Egzaminacyjna nie próbuje co roku wymyślić koła na nowo. Ma swój „złoty standard” zadań, które po prostu wypełnia nową treścią.

To jest dla Ciebie fantastyczna wiadomość. Dlaczego? Bo jeśli egzamin jest przewidywalny, to można się do niego strategicznie przygotować. Nie musisz uczyć się „wszystkiego”. Musisz nauczyć się, jak rozwiązywać konkretne, powtarzalne typy zadań maturalnych.

W tym artykule zrobimy coś, co moi uczniowie lubią najbardziej: dokonamy „inżynierii wstecznej” arkusza CKE. Pokażę Ci, cegiełka po cegiełce, z jakich stałych elementów jest zbudowany ten egzamin i jakie typy zadań powtarzają się co roku. Kiedy skończysz czytać, arkusz maturalny przestanie być dla Ciebie tajemniczym potworem, a stanie się… cóż, przewidywalnym formularzem do wypełnienia.

Filozofia CKE. Dlaczego arkusz maturalny jest tak przewidywalny?

Zanim przejdziemy do listy zadań, musisz zrozumieć dlaczego tak jest. To buduje pewność siebie. CKE nie jest „złośliwe”, jak czasem słyszę na korytarzu. CKE jest systematyczne.

Arkusze maturalne nie są tworzone w próżni. Są one ściśle powiązane z dwoma dokumentami: Podstawą Programową i Informatorem Maturalnym. Te dokumenty precyzyjnie określają, jakie umiejętności (a nie tylko jaką wiedzę) uczeń kończący liceum musi posiadać.

CKE nie chce sprawdzić, czy znasz 10 tysięcy słów. Chce sprawdzić, czy potrafisz:

• Rozumieć główną myśl tekstu (czytanie dla gist).
• Znaleźć w tekście konkretną informację (czytanie dla detail).
• Rozumieć kontekst i intencje mówiącego.
• Stosować struktury gramatyczne w praktyce.
• Formułować spójną, logiczną wypowiedź pisemną i ustną.

Aby to zmierzyć w sposób sprawiedliwy i porównywalny (żeby Twój wynik z maja 2024 dało się porównać z wynikiem kolegi z maja 2023), Komisja musi używać tych samych narzędzi.

Te „narzędzia” to właśnie powtarzalne typy zadań CKE. Pomyśl o tym jak o wadze w gabinecie lekarskim. Waga co roku jest ta sama. Zmienia się tylko pacjent, który na niej staje.

Twoim zadaniem nie jest bać się wagi. Twoim zadaniem jest zrozumieć, jak ona działa.

Anatomia Arkusza. Powtarzalne typy zadań na maturze z angielskiego

Przejdźmy przez typowy arkusz, sekcja po sekcji. Robię to od lat i gwarantuję Ci, że te zadania spotkasz na swoim egzaminie w tej czy innej formie. Omawiam tu zarówno poziom podstawowy, jak i rozszerzony, ponieważ wiele zadań jest bardzo podobnych – różnią się głównie poziomem trudności tekstów i nagrań.

Słuchanie ze zrozumieniem (Rozumienie ze słuchu)

Większość uczniów boi się słuchania. „Bo to ucieka”, „Bo mówią za szybko”. Ale prawda jest taka, że CKE nie testuje tu Twojego słuchu, tylko umiejętność filtrowania informacji i rozpoznawania pułapek.

Typ zadania 1: Prawda/Fałsz (True/False)

• Co się powtarza: Zawsze. W jakiejś formie. Słuchasz nagrania (lub kilku krótkich) i zaznaczasz, czy zdanie podane w arkuszu jest zgodne z jego treścią.
• Na co uważać (pułapka): To zadanie testuje Twoją wrażliwość na detale. Najczęstsza pułapka to tzw. „prawie prawda”. Tekst w arkuszu jest w 90% zgodny z nagraniem, ale jedno słówko wszystko zmienia.
• Przykład: W nagraniu słyszysz: „I rarely go to the cinema…” (Rzadko chodzę…). W arkuszu zdanie T/F brzmi: „The speaker never goes to the cinema.” (Nigdy nie chodzi…). To jest FAŁSZ. Uważaj na słowa typu: all, only, never, always, rarely, most.

Typ zadania 2: Wielokrotny Wybór (Multiple Choice)

• Co się powtarza: Absolutny klasyk. Słuchasz dłuższego wywiadu lub rozmowy i odpowiadasz na pytania A/B/C (na podstawie) lub A/B/C/D (na rozszerzeniu).
• Na co uważać (pułapka): To jest test na odróżnienie dystraktora od parafrazy.
  • Dystraktor: To błędna odpowiedź, która zawiera dokładnie te same słowa, które padły w nagraniu. Uczeń słyszy znajome słowo, cieszy się i zaznacza. Błąd! Zazwyczaj jest ono użyte w innym kontekście.
  • Parafraza: To poprawna odpowiedź. Nie zawiera tych samych słów co nagranie, ale streszcza lub mówi to samo innymi słowami. CKE sprawdza, czy rozumiesz sens, a nie czy „łowisz” słówka.

Typ zadania 3: Dobieranie (Matching)

• Co się powtarza: Bardzo częste. Słuchasz kilku (np. czterech lub pięciu) różnych osób wypowiadających się na jeden temat (np. „wakacje marzeń”). Twoim zadaniem jest dopasować do każdej osoby (Speaker 1, Speaker 2…) zdanie, które najlepiej podsumowuje jej wypowiedź (np. A – Chce odpocząć na plaży, B – Chce zwiedzać miasta, C – Chce przeżyć przygodę).
• Na co uważać (pułapka): To jest test na rozumienie głównej myśli (gist). Pułapką jest to, że Speaker 1 może wspomnieć o plaży (np. „My friend likes beaches…”), ale jego główną myślą jest to, że on sam woli góry. Musisz słuchać całości wypowiedzi, a nie reagować na pierwsze słowo-klucz.

Czytanie ze zrozumieniem (Rozumienie tekstów pisanych)

Strategie są tu bardzo podobne do słuchania. Teksty są autentyczne, często z gazet lub portali internetowych. Znów – nie musisz rozumieć każdego słowa. Musisz znaleźć odpowiedzi.

Typ zadania 1: Wielokrotny Wybór (Multiple Choice)

• Co się powtarza: Identycznie jak w słuchaniu. Długi tekst i pytania A/B/C/D.
• Na co uważać (pułapka): Znowu: dystraktory (opcje, które zawierają słowa z tekstu, ale są nieprawdziwe) kontra parafrazy (poprawna odpowiedź, która ujmuje sens akapitu innymi słowami).
• Rada mentora: ZAWSZE zaczynaj od przeczytania pytań. Potem zrób skimming (szybki przegląd) tekstu, by wiedzieć, gdzie mniej więcej szukać odpowiedzi. Dopiero potem skanuj tekst w poszukiwaniu konkretnej odpowiedzi na pytanie numer jeden.

Typ zadania 2: Dobieranie nagłówków do akapitów

• Co się powtarza: Bardzo częste, zwłaszcza na poziomie rozszerzonym. Masz tekst podzielony na akapity i listę nagłówków (zawsze jest jeden lub dwa nagłówki dodatkowe, które nigdzie nie pasują).
• Na co uważać (pułapka): To jest czysty test na rozumienie głównej myśli (gist). Największą pułapką jest nagłówek, który idealnie pasuje do… pierwszego zdania akapitu. Uczeń czyta pierwsze zdanie, znajduje pasujący nagłówek i zaznacza. Tymczasem reszta akapitu rozwija zupełnie inną myśl. Musisz przeczytać cały akapit i zadać sobie pytanie: „O czym to naprawdę jest?”.

Typ zadania 3: Uzupełnianie luk w tekście (Gapped Text)

• Co się powtarza: Klasyk rozszerzenia. Masz tekst, z którego wyrwano całe zdania (lub nawet fragmenty akapitów). Te zdania są podane obok. Twoim zadaniem jest wstawić je z powrotem.
• Na co uważać (pułapka): To nie jest test na „pasowanie tematyczne”. To jest test na spójność tekstu (coherence and cohesion). Wstawiane zdanie musi pasować logicznie i gramatycznie do zdania PRZED luką i zdania PO luce. Szukaj „kleju”:
  • Zaimki: Jeśli wstawiane zdanie zaczyna się od „This problem…”, to zdanie przed luką musi opisywać jakiś „problem”.
  • Spójniki: Jeśli zdanie zaczyna się od „However…”, musi kontrastować z poprzednią myślą.
  • Czasy: Musi być zachowana logika czasów.

Znajomość środków językowych (Gramatyka i Słownictwo w praktyce)

To jest sekcja, której moi uczniowie boją się najbardziej. A paradoksalnie, to ona jest absolutnie najbardziej powtarzalna. Tu nie ma żadnej filozofii. CKE od lat testuje ten sam, „żelazny kanon” struktur.

Typ zadania 1: Transformacje zdań ze słowem-kluczem

• Co się powtarza: Jeśli miałbym postawić pieniądze na jedno zadanie, które będzie na maturze – byłoby to właśnie to. Masz zdanie wyjściowe i początek zdania drugiego oraz słowo-klucz. Musisz uzupełnić lukę, używając słowa-klucza, tak by zachować sens.
• Co to naprawdę testuje: To jest esencja parafrazowania. Kanon CKE jest tu stały:
  1. Strona bierna: Someone stole my bike. -> My bike **was stolen**. (Key: WAS)
  2. Mowa zależna: "I'll be late," she said. -> She said she **would be** late. (Key: WOULD)
  3. Okresy warunkowe: If you don't study, you'll fail. -> **Unless you study**, you'll fail. (Key: UNLESS)
  4. Czasowniki modalne (spekulacje): I'm sure he saw me. -> He **must have seen** me. (Key: MUST)
  5. Konstrukcje z used to / be used to: I lived in London as a child. -> I **used to live** in London. (Key: USED)
• Jeśli opanujesz ten „wielki finał” gramatyki, masz te punkty w kieszeni.

Typ zadania 2: Słowotwórstwo (Word Formation)

• Co się powtarza: Kolejny pewniak. Tekst z lukami. Z boku masz podane słowo (np. IMPORTANT). Musisz je przekształcić, by pasowało do luki (np. na importance [rzeczownik] lub unimportant [przeczenie]).
• Na co uważać (pułapka): Uczniowie często myślą tylko o zmianie na rzeczownik/przymiotnik. CKE kocha testować dwie zmiany naraz:
  • Przeczenie: ...was **un**successful. (a nie tylko successful)
  • Przysłówek: He speaks English **fluently**. (a nie fluent)
  • Liczba mnoga: There are many **possibilities**... (a nie possibility)

Typ zadania 3: Test wielokrotnego wyboru (MC Cloze)

• Co się powtarza: Tekst z lukami, do każdej luki masz cztery opcje (A/B/C/D).
• Co to naprawdę testuje: To nie jest czysta gramatyka. To jest test na kolokacje i czasowniki frazowe (phrasal verbs).
  • Przykład: W luce brakuje słowa „podjąć decyzję”. Opcje to: A) make, B) do, C) get, D) take. Poprawna jest tylko A, bo po angielsku „podejmuje się decyzję” zwrotem make a decision. CKE sprawdza, czy znasz te stałe połączenia wyrazowe.

Wypowiedź pisemna i ustna (Produkcja)

Tutaj przewidywalność jest stuprocentowa. Zmienia się temat, ale format i kryteria oceny są identyczne co roku.

Wypowiedź Pisemna (Esej, Rozprawka, List):

• Co się powtarza: Format. Na podstawie zawsze dostaniesz e-mail, wpis na bloga lub list, w którym musisz omówić cztery podane „kropki” (polecenia). Na rozszerzeniu zawsze będzie to forma długa (rozprawka, artykuł, list formalny) ze ściśle określoną strukturą (wstęp z tezą, argumenty, zakończenie).
• Jak to trenować: Nie pisz 50 różnych wypracowań. Napisz pięć, ale każde z nich przeanalizuj z nauczycielem pod kątem kryteriów CKE. Czy jest spójność? Czy jest bogate słownictwo? Czy zrealizowałeś wszystkie punkty?

Egzamin Ustny (Zestaw zadań):

• Co się powtarza: Cała struktura. Zawsze jak w zegarku:
  1. Rozmowa z odgrywaniem roli: Masz cztery „kropki” do omówienia (np. przekonaj kolegę, zaproponuj rozwiązanie, dowiedz się o…). Testuje funkcje językowe.
  2. Opis ilustracji: Opisujesz, co widzisz, a potem dostajesz trzy pytania (zawsze ten sam schemat: jedno o opinię na temat sytuacji, jedno o przeszłość/przyszłość, jedno o Twoje osobiste doświadczenia).
  3. Materiał stymulujący: Masz trzy-cztery opcje (np. plakaty, oferty wakacji). Musisz wybrać najlepszą i uzasadnić dlaczego, a także odrzucić pozostałe i uzasadnić dlaczego.

Jak wykorzystać tę wiedzę? Mądry trening czyni mistrza

Skoro już wiesz, że arkusze CKE z angielskiego są tak powtarzalne, Twój plan nauki staje się prosty.

1. Przestań „robić arkusze”, zacznij je „analizować”. Zrobienie arkusza i policzenie punktów nic Cię nie uczy. Weź arkusz, sprawdź go i skategoryzuj swoje błędy. „Oho, znowu straciłem punkt na transformacji ze stroną bierną.”
2. Trenuj „poziomo”, a nie „pionowo”. Co to znaczy? Zamiast robić 10 całych arkuszy (trening „pionowy”), zrób 50 zadań tylko na słowotwórstwo (trening „poziomy”). Jeśli masz problem z tym typem zadania, musisz zbudować „mięsień” do jego rozwiązywania.
3. Stwórz „Bank Zwrotów”. Skoro egzamin ustny i pisemny jest powtarzalny, stwórz notatnik ze zwrotami-wytrychami: zwroty do wyrażania opinii (In my opinion..., I strongly believe that...), do argumentowania (First of all..., Moreover..., However...), do opisu ilustracji (In the foreground..., The overall mood is...).

Oto, co musisz zapamiętać z tej analizy arkuszy CKE:

• Matura jest przewidywalna. CKE testuje te same umiejętności za pomocą tego samego zestawu zadań co roku. Zmienia się tylko treść.
• Znaj swojego wroga. Zrozumienie, że zadania na słuchanie i czytanie testują odróżnianie dystraktorów od parafraz, zmienia wszystko.
• Opanuj „żelazny kanon” gramatyki. Transformacje zdań to niemal zawsze: strona bierna, mowa zależna, warunki, modale w przeszłości i used to. Opanuj je do perfekcji.
• Słowotwórstwo to pewniak. Zawsze będzie. Ćwicz nie tylko końcówki, ale też przeczenia (un-, im-, dis-).
• Format pisania i mówienia to 100% pewności. Naucz się struktur (jak zacząć list, jak opisać obrazek, jak argumentować) na pamięć. To gotowe punkty czekające na Ciebie.

Nie musisz się bać arkusza. On jest Twoim przewidywalnym partnerem do tańca. Musisz tylko poznać jego kroki.

Arkusze CKE z angielskiego: FAQ.

Źródła

Nie wierz mi na słowo. Zobacz sam. Cała Twoja praca powinna opierać się na oficjalnych materiałach CKE. To jedyne „prawdziwe” źródło.

1. Informator Maturalny CKE: To jest „instrukcja obsługi” Twojego egzaminu. CKE musi się jej trzymać. Przeczytaj ją od deski do deski.
   • Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego (Formuła 2023) na stronie CKE
2. Arkusze CKE z lat ubiegłych: To jest Twój materiał treningowy. Analizuj je, rozkładaj na czynniki pierwsze i szukaj wzorców, które opisałem powyżej.
   • Arkusze maturalne CKE (Formuła 2023) – Język angielski